سندروم تونل تارسال یکی از مشکلات رایج پا است که معمولا باعث بیحسی، سوزنسوزن یا درد کف پا میشود. این سندروم، معمولا گریبانگیر افرادی میشود که زمان زیادی را ایستادهاند و نمینشینند. به این بیماری، سندروم TTS یا درد عصبی در درشت نی خلفی نیز میگویند که پزشکان معمولا راهکارهای مختلفی مثل استراحت، تزریق استروئید یا تمرین بانداژ را برای درمان آن به کار میبرند. سندرم تونل تارسال بیشتر در افرادی که بهطور مداوم از پاهای خود فشار میآورند، مانند دوندهها، ورزشکاران یا کسانی که شغلهای فیزیکی دارند، مشاهده میشود. تشخیص به موقع و درمان صحیح این بیماری میتواند به کاهش علائم و جلوگیری از مشکلات بیشتر کمک کند.
این عارضه معمولا قابل درمان است و در این مقاله از وبسایت دکتر علیرضا موسویان متخصص پا و جراح مچ پا مشهد قصد داریم به صورت کامل در مورد علل ایجاد، نحوه تشخیص و روش های درمان صحبت کنیم.
سندرم تونل تارسال چیست؟
سندرم تونل تارسال یک اختلال عصبی است که به دلیل فشردگی عصب پشت مچ پا ایجاد میشود. در این بیماری، عصب تارسال که از درون تونل تارسال در ناحیه مچ پا عبور میکند، تحت فشار قرار میگیرد و باعث بروز علائم مختلفی مانند درد، سوزش، یا بیحسی در ناحیه مچ پا و کف پا میشود. این عصب در واقع وظیفه انتقال حس به قسمتهایی از پا را بر عهده دارد و هر گونه فشاری که به آن وارد شود میتواند منجر به اختلالات حسی شود.
علل مختلفی میتواند باعث ایجاد سندرم تونل تارسال شود، از جمله آسیبهای مچ پا، ورم مفاصل، ناهنجاریهای ساختاری در پا یا حتی فعالیتهای فیزیکی مکرر که فشار زیادی به این ناحیه وارد میآورد. افرادی که از این اختلال رنج میبرند، ممکن است احساس درد و سوزش در هنگام ایستادن یا راه رفتن داشته باشند و حتی در برخی موارد، احساس بیحسی در انگشتان پا به سراغشان میآید.
درمان سندرم تونل تارسال به نوع شدت آن بستگی دارد. در موارد خفیف، روشهای غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، استفاده از آتل یا داروهای ضدالتهاب میتواند موثر باشد. در شرایط شدیدتر، ممکن است نیاز به جراحی برای کاهش فشار به عصب باشد.
علت بروز سندروم تونل تارسال
دلایل مختلفی احتمال آنکه فرد را دچار سندروم تونل تارسال کند، وجود دارند. یکی از شایعترین عوامل، آسیبهای مچ پا است. پیچخوردگیهای مکرر مچ پا، شکستگیها یا ضربههای مستقیم به این ناحیه در بسیار یاز مواقع باعث التهاب یا تورم اطراف تونل تارسال میشوند و فشار روی عصب تیبیال را افزایش میدهند. همچنین، وجود هرگونه رشد غیرطبیعی مانند کیستها، تومورها یا بافتهای اسکار نیز میتواند به فشرده شدن عصب منجر شود.
دیگر علتهای بالقوه این سندروم شامل بیماریهای التهابی و سیستمیک هستند. برای مثال، افرادی که از بیماریهایی مانند آرتریت روماتوئید یا دیابت رنج میبرند، به دلیل التهاب مداوم یا تورم ناشی از این بیماریها، بیشتر در معرض سندروم تونل تارسال قرار دارند. این بیماریها میتوانند باعث تحریک عصب تیبیال و ایجاد فشار بر آن شوند.
علاوه بر این، پوشیدن کفشهای نامناسب یا فعالیتهای بدنی بیش از حد نیز تاثیر قابلتوجی در افزایش فشار روی مچ پا دارند که در نهایت احتمال ابتلا به تونل تارسال را پررنگ میکند. ورزشکارانی که در فعالیتهایی با شدت بالا مانند دویدن یا پرش شرکت میکنند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند، چرا که این فعالیتها باعث تورم و التهاب در ناحیه مچ پا میشود.
شایع ترین علل سندرم تونل مچ پا
سندرم تونل مچ پا به علت فشرده شدن عصب در ناحیه مچ پا ایجاد میشود که میتواند علل مختلفی داشته باشد. در اینجا به برخی از علل شایع این بیماری اشاره میکنیم:
- آسیب به مچ پا: ضربه یا آسیب به مچ پا، مانند پیچ خوردگی یا شکستگی، میتواند منجر به تورم و فشار به عصب در داخل تونل تارسال شود.
- استفاده مفرط از پا: فعالیتهای ورزشی یا شغلی که به مدت طولانی از پا استفاده میکنند، میتوانند فشار اضافی به ناحیه مچ پا وارد کرده و باعث ایجاد سندرم تونل مچ پا شوند.
- آرتروز و التهاب مفاصل: بیماریهای التهابی مانند آرتروز میتوانند به بافتهای اطراف عصب فشرده وارد شده و ایجاد فشار روی عصب شوند.
- تغییرات آناتومیکی: در برخی افراد، ویژگیهای آناتومیکی خاص مانند وجود ساختارهایی غیرطبیعی در مچ پا میتواند موجب محدودیت فضای تونل تارسال و فشار به عصب شود.
- دیابت: دیابت میتواند باعث آسیب به اعصاب محیطی شده و سندرم تونل مچ پا را تشدید کند.
- کف پای صاف یا قوس زیاد کف پا؛
- خار پاشنه؛ برجستگیهای استخوانی که خوشخیم هستند و در تونل تارسال ایجاد میشوند.
- التهاب ناشی از آرتریت روماتوئید؛
- آرتروز حاد یا استئوآرتریت؛
- آرتروز مفصل مچ پا؛
- پیچ خوردگی مچ پا: ضرباتی که به پا وارد شده و منجر به آسیب میشوند نیز عاملی برای بروز این سندروم هستند. از جمله این آسیبها میتوان به پیچ خوردگی مچ پا یا التهاب اشاره کرد.
- واریس وریدهای غشای احاطهکننده عصب تیبیال روی عصب فشار میآورند و باعث بروز سندروم TTS میشوند. یکی از علل به وجود آمدن سندروم TTS میتواند دیابت باشد.
- آرتروز روماتیسمی؛ اگر شغلی دارید که دائما به واسطه آن میایستید مثل فروشندگی و … شما در معرض این بیماری هستید.
- کفشهای نامناسب میتوانند باعث ایجاد آسیب در پا و بروز این سندروم شوند.
- بیماریها و مشکلات عصبی؛
- التهاب زیاد غشاء سینوویال؛
- مشکلات نوروپاتی محیطی؛
- ایجاد ورم ناحیه پا بر اثر بارداری یا موارد دیگر؛
شناسایی و درمان زودهنگام علل این سندرم میتواند به کاهش علائم و پیشگیری از مشکلات جدیتر کمک کند.
علائم سندرم تونل تارسال
این سندرم باعث ایجاد علائم درد عصبی میشود. چنین علائمی منجر به درد در قسمت داخلی مچ پا یا پایین پا میشود. علاوه بر این ممکن است چنین مواردی را نیز تجربه کنید:
- درد و سوزش کف پا و قوزک داخلی: یکی از علائم اصلی، درد مزمن و سوزشی در کف پا است که ممکن است به انگشتان پا منتقل شود.
- بیحسی و گزگز: برخی افراد احساس بیحسی و گزگز در کف پا دارند که نشاندهنده آسیب عصبی است.
- ضعف عضلانی: در موارد شدید، ضعف عضلانی و کاهش عملکرد در کف پا نیز مشاهده میشود.
در اغلب مواقع علائم در هنگام فعالیت بدنی یا بعد از آن بدتر میشود. اگر این بیماری را طی طولانی مدت داشته باشید، همیشه علائم را احساس خواهید کرد. شناسایی زودهنگام علائم و درمان آن میتواند به کاهش ناراحتیها و پیشگیری از مشکلات بیشتر کمک کند.
انواع سندرم تونل تارسال
سندرم تونل تارسال بر اساس شدت و محل درد به سه نوع تقسیم میشود:
- سندرم تارسال داخلی: درد و سوزش در قوزک داخلی و کف پا متمرکز است و معمولاً به انگشتان نمیرسد.
- سندرم تارسال قدامی: در این نوع، درد بیشتر در قسمت جلوی پا و نزدیک انگشتان مشاهده میشود.
- سندرم تارسال ترکیبی: در این نوع، علائم در نواحی مختلف پا و انگشتان مشاهده میشود و درد معمولاً بهطور گستردهای پخش شده است.
روشهای تشخیص سندرم تونل مچ پا
تشخیص دقیق سندرم تونل تارسال برای انتخاب درمان مناسب اهمیت دارد. روشهای تشخیصی شامل موارد زیر هستند:
MRI و سونوگرافی: این تصاویر به پزشک کمک میکنند تا تودههای مشکوک یا آسیبهای بافتی را شناسایی کند و فضای تونل را ارزیابی کند.
معاینه فیزیکی: پزشک نواحی دردناک را بررسی کرده و از تست تینل (ضربه زدن به عصب تیبیال) استفاده میکند. اگر این تست منجر به افزایش درد شود، میتواند نشاندهنده سندرم تونل تارسال باشد.
تست نوار عصب و عضله (EMG/NCS): این تست برای بررسی سرعت انتقال عصبی و عملکرد عصب تیبیال مفید است و میتواند نشاندهنده فشردگی عصب باشد.
راه های درمان سندروم تونل تارسال
درمان سندروم تونل تارسال بسته به شدت علائم و مدتزمان بروز آن متفاوت است. در مراحل اولیه بیماری، درمانهای غیرجراحی معمولاً موثر هستند. اولین قدم در درمان این سندروم، استراحت و کاهش فشار روی پا است. بیمار باید از انجام فعالیتهای سنگین و ایستادن طولانیمدت که به احتمال زیاد عصب را تحت فشار قرار دهند، خودداری کند.
همچنین استفاده از کفشهای حمایتی و ارتزهای سفارشی که به توزیع وزن بدن و کاهش فشار بر عصب تیبیال خلفی کمک میکنند، از راهکارهای مهم است. در برخی موارد، پزشکان داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) را نیز برای کاهش درد و التهاب تجویز میکنند.
فیزیوتراپی نیز یکی از درمانهای موثر غیرجراحی است. تمرینات فیزیوتراپی به منظور تقویت عضلات اطراف مچ پا و بهبود حرکت پا طراحی میشوند. این تمرینات به کاهش فشار وارد بر عصب تیبیال و بهبود عملکرد کلی پا کمک میکنند.
در برخی موارد، از روشهای فیزیوتراپی مانند ماساژ، الکتروتراپی یا استفاده از دستگاههای ارتز مانند آتل شبانه استفاده میشود تا علائم بیماری را کاهش دهد.
تزریق کورتیکواستروئیدها نیز یکی از گزینههای درمانی است که به طور موقت التهاب و درد را کاهش میدهد، اما ممکن است در برخی موارد نیاز به تکرار داشته باشد.
درمان سندرم تونل تارسال
درمان این سندرم به نوع و شدت علائم بستگی دارد و میتواند شامل روشهای غیرجراحی و جراحی باشد.
درمانهای غیرجراحی
در درمان سندروم تونل تارسال مچ پا از روشی به نام RICE استفاده میکنند که در انگلیسی حرف ابتدای کلمات استراحت، گذاشتن یخ، کمپرس و بالا قرار دادن پا است. برخی داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی نیز در داروخانهها وجود دارند که بدون نسخه عرضه میشوند که از جمله آنها میتوان به استامینوفن یا ایبوپروفن اشاره کرد. این داروها هم در تسکین درد این سندروم کمککننده هستند. اگر سندروم TTS به صورت جدی در بدنتان به وجود آمد از روشهای درمانی خاصی مثل ابزار اصلاحی، جراحی یا درمانهای خاصتر استفاده میکنند. در ادامه به برخی از بارزترین روشهای درمان این سندروم پرداخته و توضیحاتی در موردشان میدهیم.
استراحت
سادهترین کاری که میتوانید برای درمان این سندروم انجام دهید، استراحت کردن است. شما با این کار باعث کاهش تورم و التهاب در ناحیه پا شده و خیلی زود میتوانید سلامتتان را به دست آورید. اگر استراحت نکنید، فشارها و آسیبهای وارده به قسمت پا روزبهروز بیشتر شده و سندروم تارسال هم تشدید میشود.
یخ
اگر یک بسته یخ را داخل یک حوله یا لباس بپیچید و هر بار به مدت 20 دقیقه آن را در قسمتی که احساس درد میکنید یعنی بخش داخلی قوزک پا بگذارید، میتوانید به درمان این درد، کمک کنید. یخ باعث کاهش التهاب میشود و در نهایت دردهای ناشی از سندروم را نیز کمتر میکند. در حین یخ گذاشتن گر پاهایتان را در ناحیه بالاتر بگیرید، درمان موثرتر بوده و زودتر به نتیجه میرسید.
گچ گرفتن
در برخی مواقع آسیبهای ناشی از سندروم تونل تارس به قدری زیاد هستند که پزشک تشخیص به ثابت کردن کامل پا به وسیله گچکردن آن میدهد. در این زمان به منظور کم و محدود کردن حرکات پا، آن را گچ میگیرند تا عصب، مفصل و بافتهای اطراف نیز به مرور زمان بهبود پیدا کنند.
تزریق داروهای ضد التهابی
اگر درد ناشی از این سندروم به قدری زیاد است که نمیتوانید آن را تحمل کنید، امکان استفاده از داروهای تزریقی ضدالتهابی مثل کورتیکواستروئید یا بیحسیهای موضعی وجود دارد. با تزریق مستقیم این داروها به داخل عصب میتواند درد ناشی از سندروم TTS را کمتر کرد.
کفش اصلاح و ابزار ارتوپدی
ممکن است متخصص تشخیص دهد که شما بهتر است از کفشهای مخصوصی استفاده کنید که فشار کمی به عصب وارد شده میکند و باعث کاهش و التهاب آن نیز میشوند. در واقع متخصصها با طراحی کفشهای مخصوص حرکتهای پا شما را محدود کرده و تکیه گاهی برای قوس ایجاد میکنند که این کفشها برای درمان این عارضه، مناسب هستند. کفشهایی نیز توسط متخصصها تولید و طراحی میشوند که قادر هستند از پیچ خوردگی یا برگشت به داخل پا جلوگیری میکنند که این کفشها را هم میتوانید در صورت ابتلا به سندروم TTS استفاده کنید.
کاهش فشار پا
اگر از کفشهای اصلاحی و ابزار ارتوپدی استفاده نمیکنید، بهتر است جورابها و کفشهای گشاد و بزرگتر بپوشید چون تنگی جوراب و کفش میتواند باعث تشدید درد سندروم تونل تارسال شوند.
فیزیوتراپی
تمرینهای فیزیوتراپی هم میتوانند باعث کاهش درد و نشانههای ناشی از سندروم TTS شوند. این تمرینها با تقویت بافتهای ارتباطی، به وجود آوردن تحرکهایی در قسمت عصب تیبیال و از بین بردن فضای بسته و ایجاد فضای باز در ناحیه مفصل، میتوانند این نوع سندروم را بهبود ببخشند. اگر درمان با تمرینها حاصل نشد، معمولا از روشهایی مثل الکتروتراپی، اولتراسوندتراپی، مگنت تراپی یا … استفاده میشود. در ادامه به برخی از روشهای دیگر فیزیوتراپی برای درمان این سندروم اشاره میکنیم:
- موجدرمانی: در این روش با انتخاب یک ناحیه کوچک توسط پزشک در ناحیه پا، موج درمانی به مدت 10 تا 15 دقیقه انجام میشود.
- طب سوزنی: در این روش، ابتدا پزشک سوابق پزشکی را بررسی کرده و سپس به بررسی رنگ، شکل و پوشش زبان میپردازد و در آخر آزمایشهای مخصوص دیگری را هم انجام میدهد تا مطمئن شود این روش درمانی مناسب است.
- بانداژ یا پوشیدن بریس: اگر بریسی را که مخصوص قوزک پا است و توسط متخصص فیزیوتراپی برایتان تجویز میشود بپوشید، حرکات پا و همچنین ناحیه قوزک پایتان محدود شده و برای همین فشار کمتری هم به تونل تارسال وارد خواهد شد.
ورزش درمانی
یکی دیگر از روشهای درمان سندروم تونل تارسال ورزش درمانی است که طی آن تمریناتی انجام میدهید که از پیچ خوردگی پا یا مشکلات این چنینی جلوگیری میکنند. طی این مراحل ورزشی شما باید محرکات مختلفی را در قوزک پا به وجود آورید یا انگشتها و پاشنه پایتان را بالا و پایین کنید.
لیزردرمانی
به وسیله لیزر تراپی سلولهای عصبی بهبود یافته و بازسازی میشوند. همچنین لیزر تراپی با فعال کردن سیستم لنفاوی بدن و مسدود کردن مسیر پیامهای درد به طرف مغز باعث کمک به درمان سندروم تارسال میشود.
پی آر پی
پلاسمای غنی از پلاکت یا پی آر پی روش دیگر درمانی برای تونل تارسال است که میتواند باعث بازسازی بافتهایی شوند که التهاب دارند یا در حال تخریب هستند.
درمانهای جراحی
اگر درمانهای غیرجراحی موفق نباشند یا علائم بیمار شدید و مزمن باشد، جراحی تونل تارسال به عنوان گزینه نهایی در نظر گرفته میشود. این جراحی شامل بازکردن تونل تارسال و آزادسازی عصب تیبیال از فشردگی است. هدف از این عمل، کاهش فشار بر عصب و جلوگیری از آسیب بیشتر است. جراحی معمولاً برای بیمارانی توصیه میشود که با درمانهای غیرجراحی بهبود نیافتهاند و یا با علائم شدید و اختلال در زندگی روزمره مواجه هستند.
عمل جراحی سندروم تونل تارسال زمانی توصیه میشود که روشهای غیرجراحی مانند استراحت، فیزیوتراپی و داروهای ضد التهاب، علائم را بهبود ندهند و بیمار با درد و بیحسی شدید و مداوم مواجه باشد. هدف اصلی این جراحی، کاهش فشار روی عصب تیبیال خلفی است که در ناحیه تونل تارسال فشرده شده است.
طی این عمل، جراح با ایجاد برشی در ناحیه داخلی مچ پا، به تونل تارسال دسترسی پیدا میکند و با بازکردن یا برداشتن بخشهایی از بافتهایی که باعث فشردگی عصب میشوند، فشار روی عصب را کاهش میدهد. در برخی موارد، در صورت وجود زائدههای استخوانی یا کیستهایی که باعث ایجاد فشار شدهاند، این بخشها نیز برداشته میشوند.
دوره بهبودی پس از جراحی تونل تارسال ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد. پس از عمل، بیمار معمولاً نیاز به استفاده از آتل یا بریس دارد تا مچ پا را در وضعیت ثابت نگه دارد و از فشار اضافی بر ناحیه جراحی شده جلوگیری شود.
دکتر علیرضا موسویان، جراح مچ پا ممکن است جراحی را توصیه کند. دو روش جراحی رایج شامل:
- رفع فشار عصب: در این روش، پزشک با برداشتن بافتهایی که به عصب فشار میآورند، تونل تارسال را باز میکند.
- برداشتن توده یا کیست: اگر توده یا کیستی باعث فشردگی عصب شده باشد، با عمل جراحی برداشته میشود.
جمع بندی
تشخیص زودهنگام و درمان مناسب سندرم تونل تارسال بسیار حائز اهمیت است. علائم این سندرم مانند درد، بیحسی و سوزش در ناحیه مچ پا، در صورت عدم درمان به موقع، میتواند به مشکلات مزمن و طولانیمدت منجر شود. علل مختلفی همچون فشار طولانیمدت، آسیبهای فیزیکی یا مشکلات ساختاری در بدن میتوانند عامل ایجاد این بیماری باشند.
خوشبختانه، با تشخیص دقیق و درمانهای مناسب، از جمله استراحت، فیزیوتراپی، داروهای ضد التهاب و در موارد خاص جراحی، میتوان این مشکلات را کاهش داد یا حتی برطرف کرد. توجه به علائم اولیه و اقدام به موقع میتواند به بهبود سریعتر و کاهش خطرات بلندمدت کمک کند. بنابراین، در صورت مواجهه با هرگونه علامت مشابه، توصیه میشود که فورا به دکتر علیرضا موسویان متخصص پا و مچ پا مراجعه کرده و از درمانهای لازم بهرهمند شوید تا از بروز مشکلات بیشتر جلوگیری شود.