درمان شکستگی مچ پا | علائم و روش‌های درمان

شکستگی مچ پا هنگامی رخ می‌دهد که یک یا چند استخوان در مفصل مچ پا دچار شکستگی شوند. این عارضه می‌تواند در اثر پیچ خوردن یا وارد شدن ضربه مستقیم به پا ایجاد ‌شود.

شدت شکستگی مچ پا در این قسمت از استخوان در هر فردی متفاوت است، می‌تواند از ترک‌های ریز استخوانی تا شکستگی که پوست شما را سوراخ می‌کند، باشد. اگر به تازگی دچار عارضه‌ای در مچ پای خود شده‎اید، باید به دکتر شکستگی مچ پا مراجعه کنید. چنانچه با علائم شکستگی مچ آشنایی ندارید و به دنبال راهکاری برای درمان آن هستید، ادامه مقاله را مطالعه فرمایید تا هر آن چیز که لازم است در این مورد بدانید برای شما ذکر کنیم.

علائم شکستگی مچ پا

ممکن است هنگامی که به مچ پای شما آسیبی وارد می‌شود، صدایی مانند خورد شدن یا شکستگی را بشنوید. اگر در این قسمت از پای خود دچار شکستگی شده باشید و علائم زیر را داشتید باید برای درمان به پزشک متخصص ارتوپد پا مراجعه کنید. این علائم عبارتند از:

• درد فوری و بلافاصله پس از ضربه همراه با نبض در مچ پا
• افزایش درد در زمان فعالیت‌های دیگر و کاهش درد با استراحت
• ورم و کبودی در قسمت مچ پا
• حساسیت و بد فرمی در قسمت مچ و قوزک پا
• انواع مشکلات در زمان که راه می‌روید یا وسیله سنگین بلند می‌کنید
• عدم توانایی در پوشیدن کفش و کندن آن

این موارد از علائم شکستگی در ناحیه قوزک پا است. اگر دو الی سه روز پس از حادثه درد شما بیشتر شد و یا هر یک از علائم بالا را داشتید باید به پزشک متخصص مراجعه کنید.

علائم پیچ خوردگی مچ پا را با شکستگی اشتباه نگیرید

گاهی ممکن است مچ پا تنها دچار پیچ‌خوردگی شده باشد و فردی احساس کند که شکستگی مچ پا رخ داده است. رگ‌به‌رگ شدن یا پیچ‌خوردگی مچ پا هنگامی رخ می‌دهد که پارگی یا کشیدگی رباط رخ داده باشد.

رباط‌ها بافت محکمی دارند و استخوان‌ها را در جای خود نگه می‌دارند. اگر دچار پیچ‌خوردگی در مچ پا شده باشید، درد و تورم شدیدی را احساس خواهید کرد. درد و تورم نسبت به شدت پیچ‌خوردگی در هر فردی متفاوت است.

اگر شکستگی مچ پا رخ داده باشد، علائم دردناک‌تری از پیچ‌خوردگی مچ پا احساس خواهید کرد. آسیب‌دیدگی به قدری است که قادر به راه رفتن نیستید. اگر می‌خواهید به‌طور دقیق تشخیص داده شود که دچار پیچ خوردگی یا شکستگی شده‌اید، تنها باید به بهترین متخصص ارتوپدی در مشهد مراجعه کنید.

دلایل شکستگی در قسمت مچ پا

دلایلی که موجب شکستگی در مچ پا می‌شود را به اختصار برای شما شرح دادیم. حال می‌خواهیم برای شما بیان کنیم که هر مورد چگونه منجر به شکستگی می‌شود.

• تصادفات رانندگی

به دلیل اینکه پاها بیشتر از سایر قسمت‌های بدن در معرض آسیب تصادف وجود دارند، یکی از رایج‌ترین دلایل شکستگی مچ پا این امر است. بر اثر این حادثه پا نیاز به عمل جراحی دارد.

• زمین خوردن

زمانی که بر اثر زمین خوردن فشار زیادی به استخوان‌های مچ پا وارد شود، می‌تواند منجر به شکستگی آنها شود. در کنار افتادن بر روی زمین، سقوط از ارتفاع نیز می‌تواند این مشکل را ایجاد کند.

• اشتباه در قدم برداشتن

حتماً برای شما هم پیش آمده در زمانی که می‌خواهید راه بروید زیر پای خود را نگاه نکرده و گاهی به اشتباه بر روی سنگی پا می‌گذارید یا در چاله‌ای می‌افتید. این امر می‌تواند با بروز مشکلاتی مانند پیچ خوردگی مچ پا، منجر به شکستگی این ناحیه شود.

• فعالیت زیاد

اگر از استخوان‌هایی که وزن بدن را تحمل می‌کنند زیاد کار بکشید و فشار زیادی وارد کنید شکاف‌های خیلی باریکی بر روی استخوان‌ها به وجود می‌آید. این مشکل در صورت عدم درمان و عدم رعایت نکات مراقبتی می‌تواند منجر به شکستگی استخوان شود.

انواع شکستگی مچ پا

به‌طورکلی شکستگی‌های مچ پا یا با جابه‌جایی هستند یا بدون جابه‌جایی. در شکستگی با جابه‌جایی، استخوان از موقعیت خود خارج می‌شود؛ اما در شکستگی‌های بدون جابه‌جایی، استخوان در موقعیت صحیح خود باقی می‌ماند. شکستگی‌های همراه با جابه‌جایی عموماً به جراحی‌های ترمیمی نیاز دارند.

نوع و شدت شکستگی مچ پا به میزان نیرویی که به آن وارد شده، بستگی دارد. در منابع گوناگون، موارد زیر به عنوان انواع مختلفی از شکستگی‌ها ذکر شده است:

• شکستگی مالئول خارجی: این نوع رایج‌ترین نوع شکستگی مچ پا است. مالئول، برآمدگی بیرونی مچ پا است که در انتهای نازک‌نی (فیبولا) قرار دارد و زمانی رخ می‌دهد که مچ پا پیچ بخورد یا به پهلو خم شود.
• شکستگی مالئول داخلی: مالئول داخلی به برآمدگی داخلی مچ پا گفته می‌شود که در انتهای درشت‌نی (تیبیا) قرار دارد.
• شکستگی دوقوزکی یا Bimalleolar ankle fracture: زمانی که قوزک داخلی و خارجی پا دچار شکستگی شود به آن شکستگی دوقوزکی گفته می‌شود که دومین شکستگی رایج مچ پا است. معمولاً برای ترمیم این نوع آسیب، جراحی نیاز است.
• شکستگی Bimalleolar equivalent: این نوع شکستگی به آسیب همزمان یکی از قوزک‌ها و رباط پا اشاره دارد.
• شکستگی قوزک خلفی پا: شکستگی مالئول خلفی در قسمت پشتی استخوان‌ درشت‌نی رخ می‌دهد و معمولاً همزمان با شکستگی قوزک خارجی پا اتفاق می‌افتد؛ زیرا هر دو دارای اتصالات مشترکی هستند.
• شکستگی سه‌قوزکی: به شکستگی همزمان مالئول داخلی،‌ خارجی و خلفی اشاره دارد و عموماً برای ترمیم نیاز به جراحی است.
• شکستگی پایلون: شکستگی پایلون در سطح انتهایی استخوان درشت نی رخ می‌دهد. این قسمت حامل وزن در مفصل است. این نوع شکستگی معمولاً در اثر سقوط از ارتفاع و صدمات رانندگی ایجاد می‌شود.
• شکستگی Bosworth: از نوع شکستگی‌های با جابه‌جایی است و زمانی ایجاد می‌شود که قسمتی از استخوان نازک‌نی در پشت استخوان درشت‌نی قرار گیرد. جزو شکستگی‌های بسیار نادر است و معمولاً به جراحی نیاز دارد. این آسیب زمانی اتفاق می‌افتد که پا در حالت خوابیده به سمت بیرون بچرخد؛ یعنی وزن روی لبه‌های بیرونی پا قرار گیرد.

علاوه بر شکستگی، آسیب‌های مختلفی هم می‌تواند در ناحیه مچ پا ایجاد شود. از جمله این آسیب‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• پیچ خوردگی مچ پا:‌ کشیده‌شدن یا پارگی رباط مچ پا؛
• آسیب سندسموز: این آسیب در رباط بالای مچ پا ایجاد می‌شود و در مقایسه با پیچ خوردگی‌های معمولی، دوره درمان طولانی‌تری دارد.

شکستگی مچ پا چگونه توسط پزشک تشخیص داده می‌شود

زمانی که به پزشک مراجعه می‌کنید، بسته به شدت آسیب وارد شده ممکن است پزشک از آزمایش‌های مختلفی برای تشخیص دقیق نوع عارضه وارد شده استفاده کند که این موارد به شرح زیر است:

معاینه فیزیکی:

پزشک مچ پا را از نظر تورم و با لمس کردن معاینه می‌کند. اگر هنگام لمس کردن رباط، درد داشته باشید، می‌تواند به‌دلیل پیچ خوردگی باشد. اما، اگر احساس درد هنگام لمس استخوان ایجاد شود، احتمالا دچار شکستگی مچ پا شده‌اید. گاهی ممکن است از شما خواسته شود که حرکت کنید تا دامنه حرکات شما بررسی شود.

اشعه ایکس:

زمانی که اشعه ایکس برای تشخیص مورد استفاده قرار می‌گیرد، شدت، نوع و محل دقیق آسیب وارد شده مشخص خواهد شد.

عکس‌برداری همراه با فشار:

این تست مشخص می‌کند که عارضه وارد شده به پا، نیاز به جراحی دارد یا خیر. در این تست پزشک به مچ پا فشار وارد می‌کند و عکسبرداری را انجام می‌دهد، اگر مفصل باز شود نشان‌دهنده این است که بیمار نیاز به ترمیم و جراحی دارد.

سی‌تی‌اسکن:

با تصویربرداری سی‌تی‌اسکن تصاویر دقیقی از آسیب‌دیدگی مچ پا قابل مشاهده خواهد بود.

اسکن ام آر آی:

در ام آر آی از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی استفاده می‌شود تا استخوان‌ها و بافت اطراف آن به خوبی قابل مشاهده باشند. در این نوع تصویربرداری این امکان به پزشک داده می‌شود تا شکستگی‌هایی که در اشعه ایکس قابل رویت نیست، در ام آر آی مشاهده شود.

علاوه بر شکستگی مچ پا، پارگی رباط‌ها نیز قابل مشاهده و تشخیص خواهند بود.

اقدامات فوری که پس از شکستگی باید انجام دهید

زمانی که فکر می‌کنید دچار شکستگی مچ پا شده‌اید، باید فورا به پزشک مراجعه کنید؛ اما شما نیز بایستی اقدامات فوری برای خود انجام دهید که به شرح زیر است:

• وزن خود را روی مچ پا وارد نکنید؛
• مچ پای خود را بلند کنید و روی بالشت قرار دهید.
• از یخ استفاده کنید؛
• جهت کاهش درد و تورم یخ را روی مچ پای خود بگذارید.
• پای خود را ببندید.
• اگر خونریزی دارید با پانسمان تمیز مچ پای خود را ببندید.

درمان شکستگی مچ پا چگونه است؟

برای درمان این مشکل پزشک معالج با توجه به میزان آسیب‌دیدگی، یکی از روش‌های زیر را برای شما در نظر می‌گیرد.

• دارو

داروهای غیر التهابی و مسکن مانند استامینوفن و ایبوپروفن برای درمان شکستگی‌های جزئی پا یعنی زمانی که پا ترک می‌خورد یا به اصطلاح مو برمی‌دارد استفاده می‌شود.

• فیزیوتراپی

معمولاً پس از درمان استخوان عضلات خشک و حرکت‌دهی آنها دشوار می‌شود. در این شرایط فیزیوتراپی تجویز می‌شود. دستگاه ماساژ در فیزیوتراپی که با برق کار می‌کنند می‌توانند منجر به حرکت عضلات شوند.

• کمپرس

در برخی موارد ممکن است برای اینکه این مشکل درمان شود، به تجویز پزشک از روش‌های درمانی مانند کمپرس گرم و سرد استفاده شود. کمپرس معمولاً با بهبود جریان خون در پاها منجر به کاهش درد و بهبود تورم می‌شود.

• عمل جراحی

اگر روش‌هایی که ذکر کردیم برای درمان کافی و مناسب نباشد از جراحی استفاده می‌شود. خود جراحی شامل سه بخش جا انداختن، اتل‌بندی و عمل جراحی است.

اگر استخوان‌ها از جای خود خارج شده باشند و نیاز به این باشد که پزشک آن را درست در جای خود قرار دهد از جا انداختن استفاده می‌کند. با توجه به میزان درد این کار از آرامبخش یا حتی بیهوشی استفاده می‌شود.

اگر استخوان‌ها خود به خود جوش بخورند و فقط به این نیاز باشد که بی حرکت در کنار هم بمانند از آتل استفاده می‌شود. حتی در این شرایط می‌توان از بریس یا کفش طبی استفاده کرد.

اما در شرایطی که میزان شکستگی بسیار زیاد باشد نیاز است که پزشکان با استفاده از میله‌های فلزی که به آن پلاتین می‌گویند استخوان‌ها را در کنار هم به طور صحیح متصل کنند و جراحی ثابت سازی مفصل مچ پا انجام دهند تا آسیب بهبود پیدا کند. پس از بهبودی نیز نیاز است که با جراحی دیگر پلاتین‌ها را از پا خارج کنند.

بلافاصله بعد از این اتفاق به پزشک متخصص ارتوپد مراجعه کنید تا هرچه زودتر روند درمانی شما آغاز شود. پس از آن نیز برای بهبود هرچه سریعتر، به نکات زیر توجه کنید.

• بدون اجازه پزشک راه نروید.
• بار سنگین بلند نکنید.
• ورزش‌های سنگین انجام ندهید
• جلسات فیزیوتراپی خود را منظم انجام دهید
• تغذیه سالم داشته باشید تا روند بهبود پاهایتان سریع‌تر انجام شود.
• از استعمال دخانیات اجتناب کنید.
• برای معاینات منظم به پزشک متخصص خود مراجعه کنید.

درمان خانگی شکستگی مچ پا

در قسمت‌های فوق به درمان پزشکی شکستگی مچ پا پرداختیم. حال باید بگوییم اگر میزان شکستگی کم باشد می‌توانید با انجام برخی از اقدامات زیر این مشکل را در خانه درمان کنید. به این منظور نیاز است تا فقط چند مواد ساده را در خانه داشته باشید. درمان خانگی شکستگی مچ پا عبارت است از:

• استراحت

معمولاً زمانی که بدن آسیب می‌بیند اولین اقدام برای بهبود و یا حتی کنترل میزان آسیب استراحت است. اگر مچ پای شما آسیب دید به مدت ۲ الی ۳ روز هیچگونه فشاری به پای خود وارد نکنید. می‌توانید برای راه رفتن از عصا کمک بگیرید و برای استراحت مفاصل از آتل استفاده کنید.

• کمپرس با یخ

اقدام دیگری که می‌توانید در خانه جهت کاهش درد و تورم مچ پا انجام دهید این است که مچ پای خود را با یخ کمپرس کنید. حواستان باشد که یخ را به طور مستقیم بر روی ناحیه آسیب نگذارید.

می‌توانید از یک حوله یا پارچه تمیز به این منظور استفاده نمایید. معمولاً روز اول آسیب یخ و سرما موجب جلوگیری از تورم و التهاب و قرمزی پا می‌شود.

• کمپرس گرم

از روز دوم آسیب می‌توانید برای افزایش جریان خون در پا از کمپرس گرم استفاده کنید. کیسه آب گرم، حوله داغ و دوش آب گرم به طوری که فشاری به پا وارد نکند می‌تواند به این منظور موثر باشد.

• استفاده از زردچوبه

شاید شما هم شنیده باشید که زردچوبه خاصیت درمانی دارد و برای درمان انواع شکستگی و پیچ خوردگی پا می‌توان از این ماده معجزه‌گر استفاده کرد.

مقداری زردچوبه را در ظرف ریخته و به آن کمی آب اضافه کنید تا حالت خمیری پیدا کند. سپس آن را بر روی مچ پای خود بمالید و با یک پارچه ببندید.

البته حواستان باشد که پارچه را انقدر محکم گره نزنید تا سبب انسداد رگ‌های خونی شود. این کار را می‌توانید هر ۶ ساعت یک بار انجام دهید و اگر احساس بهبودی داشتید تا یک هفته این کار را تکرار کنید.

عوارض شکستگی مچ پا

اولین و شایع‌ترین عارضه‌ای که شکستگی مچ پا دارد این است که پس از بهبود در مچ احساس سفتی و تورم می‌کنید. برای درمان این مشکل از فیزیوتراپی و توان‌بخشی استفاده می‌شود. عارضه شایع دیگری که می‌تواند بعد از این مشکل به وجود بیاید جوش خوردگی استخوان مچ پا به صورت کج و یا عدم جوش خوردن آن است.

عفونت، خونریزی، آسیب به عروق خونی و اعصاب و تاندون‌های مچ پا از عوارض دیگر آن است. البته عوارض دیگری نیز وجود دارد که بسیار نادرند. اما در ادامه برخی از آنها را برای شما بازگو می‌کنیم.

• آرتروز مچ پا

اگر شکستگی‌های قوزک و مچ پا مفاصل را درگیر کرده باشند، می‌توانند پس از چند سال منجر به آرتروز مچ پا شوند. برای جلوگیری از این مشکل اگر در ناحیه مچ خود پس از انجام عمل و بهبودی کامل دردی احساس کردید حتماً به پزشک معالج خود مراجعه کنید.

• استئومیلیت

استئومیلیت یا عفونت استخوان زمانی رخ می‌دهد که هنگام آسیب و شکستگی مچ پا استخوان شکسته پوست را پاره کند و از آن بیرون بزند. در این هنگام ممکن است استخوان در اثر عواملی چون ویروس‌ها و باکتری‌ها قرار بگیرد و منجر به عفونت استخوان شود.

• سندروم کمپارتمان

زمانی که فشار در مچ پا زیاد شود و درد‌های شدیدی به وجود می‌آید، موجب کاهش اکسیژن‌رسانی به عصب‌ها و عضلات می‌شود. اگر این مشکل به موقع درمان نشود ممکن است منجر به آسیب دائمی عصب و عضله شود که به آن سندروم کمپارتمان می‌گویند.

انواع شکستگی قوزک پا

همانطور که گفتیم مچ پا از سه استخوان تشکیل می‌شود و زمان آسیب ممکن است فقط یکی از آنها و یا هر سه با هم و یا شرایط دیگری رخ دهد. با توجه به شکستگی هر یک از آنها انواعی از شکستگی وجود دارد.

• شکستگی مالئول خارجی و داخلی
• شکستگی دوقوزکی
• شکستگی قوزک خلفی
• شکستگی سه قوزکی
• شکستگی پایلون
• شکستگی استخوان تالوس مچ پا

این موارد تنها بخشی از انواع شکستگی هستند.

زمان شکستگی مچ پا چقدر طول می‌کشد؟

مدت زمانی که طول می‌کشد تا آسیب‌دیدگی مچ پای شما بهبود بیابد به عوامل مختلفی مانند سن، میزان آسیب دیدگی و شدت جراحت و سابقه بیماری شما بستگی دارد. اما اگر بخواهیم یک زمان کلی بیان کنیم باید بگوییم حدوداً ۶ تا ۱۲ هفته برای بهبود شکستگی مچ پا زمان لازم است.

اگر شکستگی جزئی باشد و نیاز به جراحی نداشته باشد، پس از ۶ هفته بهبود می‌یابد؛ اما در صورتی که جراحی انجام شود ۱۲ هفته طول می‌کشد. توجه کنید که در این شرایط افراد جوان زودتر از افراد مسن بهبود می‌یابند.

تفاوت علائم شکستن مچ پا با پیچ خوردن پا چیست؟

پیچ‌ خوردن مچ پا با شکستگی آن متفاوت است. پیچ ‌خوردن در واقع کشیده ‌شدن یا پاره‎‌ شدن رباط‌های پا است (رباط‌ها استخوان‌های مختلف را به یکدیگر وصل می‌کنند). درد و تورم، اصلی‌ترین علامت پیچ‌ خوردگی هستند. نوع پیچ ‌خوردگی، شدت درد و تورم را تعیین می‌کند. در پیچ‌ خوردگی‌های درجه یک، فقط کمی تورم را تجربه خواهید کرد؛ اما اگر آسیب به رباط از نوع درجه سه باشد، با تورم زیادی روبرو خواهید شد. حتی ممکن است نتوانید وزنتان را روی پایتان بیندازید یا راه بروید.

پیچ‌ خوردن، اگر دردناک‌تر از شکستگی نباشد، دردش کمتر از آن هم نیست. تنها راه تشخیص شکستگی از پیچ ‌خوردن، معاینه توسط متخصص مچ پا است. برای تشخیص آسیب، ممکن است پزشک بررسی‌های مختلف زیر را انجام دهد:

• معاینه فیزیکی: پزشک، میزان تورم و حساسیت مچ پایتان را بررسی می‌کند. اگر حساسیت روی رباط‌ها باشد به‌احتمال زیاد پیچ‌خوردگی اتفاق افتاده است و اگر حساسیت روی استخوان باشد، کفه ترازو به نفع شکستگی است. دامنه حرکتی پا هم در معاینات فیزیکی بررسی می‌شود.
• تصویربرداری اشعه ایکس ری: تصویر رادیولوژی، میزان و نوع شکستگی را به‌خوبی نشان می‌دهد.
• تست استرس: تست استرس، نشان می‌دهد که آیا مچ پیچ ‌خورده نیاز به جراحی دارد یا خیر. در این تست، پزشک روی مچ پایتان فشار وارد می‌کند و هم‌زمان عکس رادیولوژی می‌گیرد؛ اگر مفصل باز شود، نشان از پارگی درجه سه دارد که باید با جراحی ترمیم شود.
• سی‌تی‌اسکن: با گرفتن سی‌تی‌اسکن از مچ پا، می‌توان به اطلاعات کامل‌تری دست پیدا کرد.
• MRI: در MRI از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی برای نشان‌دادن استخوان‌ها و بافت‌ها اطراف استفاده می‌شود. با این روش، می‌توان شکستگی‌ها ریزی را که در اشعه ایکس مشخص نمی‌شود، پیدا کرد. همچنین می‌توان پارگی‌ رباط‌ها را هم تشخیص داد.

سخن پایانی

از آسیب‌های رایج پا که در اثر عوامل مختلفی ایجاد می‌شود می‌توان به شکستگی استخوان مچ پا اشاره کرد. عواملی چون تصادف، پیچ خوردن مچ پا، قدم برداشتن اشتباه و غیره می‌تواند منجر به این آسیب شود.

در صورت بروز این مشکل باید به دکتر علیرضا موسویان متخصص پا و فوق تخصص جراحی پا مراجعه کنید تا میزان و شدت آسیب را بررسی کند. درمان این مشکل هم اقدامات چون استراحت، استفاده از آتل و در نهایت عمل جراحی که برای ثابت سازی مفاصل مچ پا تجویز می‌شود، است.

دوره درمان شکستگی مچ پا ممکن است کمی طولانی باشد. اما باید صبور باشید و به دستورات پزشک معالج خود عمل کنید تا دچار عوارض پس از جراحی نشوید.

سوالات متداول